ไอเดีย #19: ระบบเช่าชุด/อุปกรณ์ พร้อมเช็กของว่าง

เจ้าของร้านเช่าชุดไทยแห่งหนึ่งเคยเล่าว่า ฝันร้ายที่สุดคือรับจองชุดตัวเดียวกันให้ลูกค้าสองคนในวันเดียวกัน เพราะคนหนึ่งจองทางแชต อีกคนเดินมาที่ร้าน ส่วนปัญหาประจำวันคือจำไม่ได้ว่าใครยังไม่คืนของ เงินมัดจำของใครยังไม่ได้คืน ไม่ว่าจะเป็นร้านเช่าชุด เช่ากล้อง เช่าเต็นท์ หรือเช่าอุปกรณ์จัดงาน ปัญหาเหมือนกันหมด ระบบที่เห็นปฏิทินของว่างชัด ๆ จัดการมัดจำ และรับคืนของได้เป็นขั้นตอน จะช่วยลดความผิดพลาดได้มาก

ใครจะใช้

• พนักงานร้าน — เช็กของว่าง รับจอง ส่งของ และรับคืน
• เจ้าของร้าน — จัดการรายการสินค้า ราคา และดูรายได้
• ลูกค้า (ถ้าเปิดหน้าเว็บ) — ดูของว่างและส่งคำขอจองเอง

ฟีเจอร์ขั้นต่ำ (MVP)

• ทะเบียนสินค้าแยกเป็นรุ่น (เช่น ชุดไทยจักรีสีทอง) และชิ้นจริงแต่ละชิ้นที่มีรหัสหรือไซซ์ของตัวเอง
• ปฏิทินของว่าง แสดงว่าชิ้นไหนถูกจองช่วงไหน พร้อมกันวันเผื่อซักรีดหรือเช็กสภาพหลังคืน
• สร้างการจองระบุวันรับและวันคืน ระบบต้องไม่ยอมให้จองชิ้นเดียวกันซ้อนช่วงเวลา
• บันทึกเงินมัดจำ ค่าเช่า และช่องทางชำระ เช่น เงินสดหรือ PromptPay
• ขั้นตอนรับคืน: ตรวจสภาพ บันทึกความเสียหายหรือคืนช้า หักจากมัดจำ แล้วคืนเงินส่วนที่เหลือ
• รายการของที่เลยกำหนดคืน และรายการที่ต้องส่งมอบวันนี้

ต่อยอดได้อีก

• แจ้งเตือนลูกค้าก่อนถึงวันคืนผ่าน LINE OA
• ราคาแบบเหมาเป็นชุด (package) หรือเรทพิเศษถ้าเช่าหลายวัน
• เก็บรูปของก่อนส่งและหลังคืน ไว้เป็นหลักฐานกรณีมีข้อพิพาท
• รายงานว่าชิ้นไหนออกเช่าบ่อย คุ้มทุนแล้วหรือยัง

โครงข้อมูลตั้งต้น

CREATE TABLE units (
  id SERIAL PRIMARY KEY,
  product_id INT NOT NULL,
  code VARCHAR(30) UNIQUE,
  size VARCHAR(10),
  status VARCHAR(20) DEFAULT 'available'
);
CREATE TABLE rental_items (
  id SERIAL PRIMARY KEY,
  rental_id INT NOT NULL,
  unit_id INT NOT NULL REFERENCES units(id),
  period DATERANGE NOT NULL,
  EXCLUDE USING gist (unit_id WITH =, period WITH &&)
);

ตารางอื่นที่ต้องมี: products (id, name, daily_rate, deposit), rentals (id, customer_id, pickup_date, return_date, deposit_amount, status) และ rental_returns (rental_id, returned_at, damage_note, deduction, refund_amount)

ระดับความยาก และสิ่งที่จะได้เรียนรู้

ระดับ ปานกลาง ทำด้วย Yii2 หรือ Laravel + PostgreSQL (หรือ MySQL ที่ต้องเช็กช่วงวันซ้อนเองในโค้ด) สิ่งที่จะได้เรียนรู้:

• การตรวจช่วงวันซ้อนทับ และ exclusion constraint ใน PostgreSQL (ต้องเปิด extension btree_gist)
• การทำ UI ปฏิทินแสดงการจองหลายชิ้นพร้อมกัน
• การออกแบบ flow เงินมัดจำ หักค่าเสียหาย และคืนเงิน
• การคิดค่าเช่าตามจำนวนวัน และค่าปรับคืนช้า

ข้อควรระวัง

• ถ้าเช็กของว่างในโค้ดแล้วค่อย insert สองคนกดพร้อมกันจะจองซ้อนได้จาก race condition ให้ database เป็นตัวกันสุดท้ายด้วย constraint หรือการล็อก
• เงินมัดจำต้องตรวจสอบย้อนหลังได้ ทุกการหักหรือคืนเงินควรมีบันทึกพร้อมเหตุผลและผู้ทำรายการ
• การเก็บสำเนาบัตรประชาชนลูกค้าเป็นข้อมูลส่วนบุคคลตาม PDPA เก็บเท่าที่จำเป็น จำกัดคนเข้าถึง และกำหนดระยะเวลาลบ

ใครเคยทำระบบเช่าของบ้างครับ ใช้ exclusion constraint ของ PostgreSQL หรือเช็กช่วงวันเองในโค้ด แล้วจัดการเรื่องลูกค้าขอเลื่อนวันคืนยังไง ถ้าเป็นคุณจะออกแบบปฏิทินของว่างให้พนักงานดูแล้วเข้าใจในพริบตาแบบไหน มาแชร์กันในกระทู้นี้ได้เลย