ไอเดีย #61: ระบบเปิดข้อมูลงบประมาณท้องถิ่น (Open Data)

ข้อบัญญัติงบประมาณรายจ่ายประจำปีของเทศบาลและ อบต. ส่วนใหญ่เผยแพร่เป็นไฟล์ PDF หลายร้อยหน้า บางไฟล์เป็นภาพสแกนที่ค้นหาข้อความไม่ได้ด้วยซ้ำ ประชาชนที่อยากรู้ว่าปีนี้ท้องถิ่นตั้งงบถนนเท่าไร การศึกษาเท่าไร แทบเป็นไปไม่ได้ที่จะหาเจอ ระบบเปิดข้อมูลงบประมาณท้องถิ่น (Open Data) จะแปลงตัวเลขเหล่านั้นเป็นข้อมูลที่ดูง่าย กรองได้ ดาวน์โหลดได้ และนักพัฒนาเอาไปใช้ต่อได้

ใครจะใช้

• เจ้าหน้าที่กองคลัง/แผน — นำเข้าข้อมูลงบประมาณและผลการเบิกจ่าย
• ประชาชน/สื่อ/ภาคประชาสังคม — ดูภาพรวม เปรียบเทียบรายปี ดาวน์โหลดข้อมูล
• นักพัฒนา/นักวิจัย — ดึงข้อมูลผ่าน API ไปวิเคราะห์ต่อ

ฟีเจอร์ขั้นต่ำ (MVP)

• นำเข้าข้อมูลงบจากไฟล์ Excel/CSV ตาม template กลาง (แผนงาน งาน หมวดรายจ่าย โครงการ จำนวนเงิน)
• หน้า dashboard: กราฟสัดส่วนงบตามแผนงาน และเปรียบเทียบย้อนหลังหลายปี
• ตารางค้นหาและกรองรายการโครงการ เรียงตามจำนวนเงินได้
• ดาวน์โหลดชุดข้อมูลเป็น CSV/JSON พร้อมคำอธิบายฟิลด์ (data dictionary)
• Public API แบบอ่านอย่างเดียว พร้อม pagination และ rate limit
• หน้าแสดงที่มาของข้อมูล วันที่ปรับปรุง และลิงก์เอกสารต้นฉบับที่เก็บในระบบ

ต่อยอดได้อีก

• เทียบงบที่ตั้งไว้กับที่เบิกจ่ายจริงเป็นรายไตรมาส
• ปักหมุดโครงการก่อสร้างบนแผนที่ พร้อมสถานะและรูปความคืบหน้า
• เปรียบเทียบงบต่อหัวประชากรระหว่างท้องถิ่น
• รองรับรูปแบบ metadata ของ data catalog มาตรฐาน เพื่อให้แคตตาล็อกอื่นดึงไปได้

โครงข้อมูลตั้งต้น

• fiscal_year — id, year_be, status (draft/published)
• budget_plan — id, code, name (แผนงาน)
• budget_item — id, fiscal_year_id, plan_id, expense_category, project_name, amount, source_doc_id
• disbursement — id, budget_item_id, quarter, amount
• dataset — id, title, description, file_path, format, updated_at
• api_client — id, name, api_key_hash, rate_limit

ระดับความยาก และสิ่งที่จะได้เรียนรู้

ปานกลาง — งานหนักจริงคือทำความสะอาดข้อมูล

• ออกแบบ import pipeline ที่ validate ข้อมูลและรายงานแถวที่ผิด
• วาดกราฟที่อ่านง่าย เช่น treemap หรือ bar chart เปรียบเทียบ
• ออกแบบ REST API ที่มีเวอร์ชันและเอกสารชัดเจน
• ใช้ aggregate query และ materialized view เพื่อให้ dashboard เร็ว

ข้อควรระวัง

• ตัวเลขต้องตรงกับเอกสารทางการทุกบาท ควรมีขั้นตอนให้เจ้าหน้าที่ตรวจทานก่อนกดเผยแพร่
• บางรายการอาจมีข้อมูลบุคคล เช่น ชื่อผู้รับเงินอุดหนุนรายบุคคล ต้องคัดออกหรือปกปิดก่อนเปิดเผย
• อย่าลืมระบุเงื่อนไขการใช้ข้อมูล (license) ให้ชัด

ใครเคยลองดึงข้อมูลจาก PDF งบประมาณออกมาเป็นตารางบ้าง ใช้เครื่องมืออะไรแล้วเจอปัญหาอะไร? และถ้าทำ dashboard ให้ชาวบ้านทั่วไปดู คิดว่ากราฟแบบไหนเข้าใจง่ายที่สุด มาแลกเปลี่ยนกันครับ ทำแล้วเอามาโชว์ในกระทู้นี้ได้เลย